Przepis na Spanakopita – grecki placek z ciasta filo ze szpinakiem i fetą
Spanakopita to pieczony w dużej blasze grecki placek z ciasta filo, wypełniony szpinakiem, fetą i koperkiem, podawany na kawałki jak ciasto. Ma maślano-oliwny, bardzo chrupiący wierzch i zwarty, soczysty środek o wyraźnie serowo-ziołowym smaku. W tej wersji farsz jest mocno odparowany i dobrze doprawiony, więc spód nie wilgotnieje, a każdy kawałek trzyma kształt.
Spanakopita to popularna w Grecji przekąska i danie obiadowe, sprzedawana w piekarniach na porcje. W domach często piecze się ją w dużej blasze, by nakarmić rodzinę i gości jednym wypiekiem.
Ta spanakopita ma wyraźnie ziołowy charakter dzięki sporej ilości koperku i dobrze wyczuwalnej fecie, a nie miękkiej, anonimowej masie serowej. Pieczenie w jednej formie sprawia, że łatwo ją pokroić w porcje „jak ciasto” i nakarmić większą grupę bez lepienia pojedynczych trójkątów.
Dlaczego ta wersja działa
- Mocne odparowanie szpinaku i cebuli chroni ciasto filo przed rozmoknięciem od spodu.
- Mieszanka masła z oliwą daje głęboki smak i zmniejsza ryzyko przypalenia samego masła.
- Nacinanie tylko wierzchu pozwala górnym warstwom pięknie się rozwarstwić, a spód zostaje stabilny.
- Proporcja fety do szpinaku daje wyraźny serowy smak bez nadmiernej słoności.
Wskazówki kucharza
Największy problem to zbyt mokry farsz – jeśli na patelni widzisz jeszcze wyraźne kałuże płynu, trzymaj szpinak dłużej na ogniu, aż zacznie delikatnie skwierczeć i tylko lekko błyszczeć. Przy smarowaniu filo nie dociskaj pędzla, tylko muskaj powierzchnię, wtedy płaty nie będą się rwały ani przesiąkały tłuszczem w jednym miejscu. Jeśli wierzch rumieni się szybciej niż środek, przesuń formę o poziom niżej albo przykryj folią tylko brzegi, zostawiając środek odkryty.
Jak podawać
Podawaj spanakopitę w kwadratach jako danie główne z sałatką z pomidorów, ogórka, czerwonej cebuli i oliwek skropionych dobrą oliwą. Na imprezy kroję ją w małe kostki „na raz”, które można jeść w dłoni, a w chłodniejsze dni podaję lekko podgrzaną z kleksem jogurtu greckiego lub tzatziki.
Na co uważać
- Nie sol farszu przed dodaniem fety – łatwo przesolić, dopraw dopiero po spróbowaniu.
- Jeśli filo matowieje i pęka przy rozkładaniu, natychmiast przykryj je wilgotną ściereczką.
- Zbyt gruba warstwa farszu (ponad 2,5 cm) utrudni dopieczenie środka i może zaparzyć spód.
Zamienniki
- Część fety możesz zastąpić twarogiem półtłustym, zmniejszając wtedy ilość soli.
- Koperek można uzupełnić natką pietruszki, jeśli wolisz łagodniejszy koperkowy aromat.
- Mrożony szpinak w brykietach zastąpi świeży, ale po rozmrożeniu trzeba go dokładnie odcisnąć.
Składniki
- ciasto filo - 250 g
- szpinak - 600 g
- ser feta - 250 g
- cebula - 1 sztuka
- czosnek - 2 ząbki
- jajko - 2 sztuki
- koperek świeży - 2 łyżki
- oliwa z oliwek - 5 łyżki
- masło - 40 g
- sól
- pieprz czarny
Przygotowanie
- Jeśli używasz mrożonego filo, rozmrażaj je w lodówce w zamkniętym opakowaniu, najlepiej przez noc. Piekarnik nagrzej do 180°C góra-dół, przygotuj formę 20×30 cm.
- Cebulę obierz, drobno posiekaj. Na dużej patelni rozgrzej 2 łyżki oliwy i smaż 3–5 minut, aż zmięknie i stanie się szklista, ale nadal jasna bez brązowych brzegów.
- Dodaj posiekany lub przeciśnięty czosnek, smaż około 30 sekund, aż intensywnie zapachnie, ale pozostanie jasny. Jeśli zaczyna się rumienić, natychmiast zmniejsz ogień.
- Świeży szpinak umyj, dobrze osusz i grubo posiekaj. Dodawaj partiami na patelnię, mieszając, aż zwiędnie i wyraźnie zmniejszy objętość; mrożony smaż, aż całkowicie się rozmrozi i puści wodę.
- Gotuj szpinak dalej bez przykrycia, aż na dnie nie będzie kałuż płynu, a masa będzie tylko lekko wilgotna i zacznie delikatnie skwierczeć. Zdejmij z ognia i przestudź ok. 10 minut, aż będzie wyraźnie ciepły, nie gorący.
- W misce rozkrusz fetę widelcem na małe kawałki. Dodaj przestudzony szpinak z cebulą, drobno posiekany koperek, jedno jajko, pieprz i ewentualnie szczyptę soli. Wymieszaj – farsz ma być zwarty, lekko wilgotny, ale nie płynny.
- Formę posmaruj cienko oliwą. Masło rozpuść i wymieszaj z pozostałą oliwą. Płaty filo trzymaj przykryte wilgotną ściereczką – jeśli powierzchnia matowieje lub pęka, znaczy że zaczyna wysychać.
- Na dno formy połóż pierwszy płat filo z wystającymi brzegami, posmaruj cienko mieszanką tłuszczu. Powtarzaj z kolejnymi płatami, aż uzyskasz 5–6 warstw, które po posmarowaniu będą błyszczące, elastyczne i niekruche.
- Na spodzie rozłóż cały farsz, wyrównaj łyżką na ok. 2 cm grubości, lekko dociskając, by usunąć puste kieszenie powietrza. Warstwa ma być równa aż po brzegi, bez wyższych kopców.
- Przykryj farsz kolejnym płatem filo, posmaruj tłuszczem i układaj następne, każdy smarując. Wystające brzegi zawijaj do środka, tworząc grubszą ramkę; wierzch powinien być gładki, bez suchych miejsc.
- Drugie jajko roztrzep, posmaruj nim wierzch. Ostrym nożem natnij tylko górne warstwy na kwadraty lub romby – po nacięciu płaty mają lekko się rozchylać, ale nie przecinaj spodu, żeby farsz nie wypływał.
- Piecz 35–40 minut w 180°C, aż wierzch będzie równomiernie złoty, wyraźnie chrupiący i lekko napuszony. Jeśli brzegi rumienią się szybciej niż środek, przykryj je luźno folią lub przesuń formę o poziom niżej.
Przechowywanie
Po wystudzeniu wierzch stopniowo traci szklistą chrupkość i staje się bardziej kruchy, ale nadal przyjemnie chrupie przy gryzieniu. Odgrzewaj w 170°C 10–15 minut, bez przykrycia, aż warstwy znów będą suche i złote.
Najczęściej piekę spanakopitę w piątkowy wieczór dla znajomych – rano ją składam, a przed przyjściem gości tylko dopiekam, żeby znowu chrupała. Zwykle robię od razu dwie blachy, bo pierwsza znika „na spróbowanie”, zanim ktokolwiek usiądzie do stołu.
