Przepis na Gratin de tomates et courgettes – zapiekane pomidory i cukinie z serem
Gratin de tomates et courgettes to prowansalska zapiekanka z cienkich plasterków cukinii i pomidorów, ułożonych dachówkowo na cebuli z czosnkiem. Warzywa miękną, lekko się karmelizują i puszczają sok, który zmienia się w ziołowy sos pod serowo‑bułkową skorupką. W tym wariancie ilość oliwy, tymianku i bułki jest dobrana tak, by środek był soczysty, ale bez wodnistego dna.
Takie warstwowe zapiekanki z cukinii i pomidorów są popularne w Prowansji jako sposób na wykorzystanie letniego nadmiaru warzyw. To lżejsza, bardziej warzywna kuzynka ratatouille, częściej podawana jako dodatek do grillowanych mięs i ryb.
Dlaczego ta wersja działa
- Cienkie plastry warzyw pieką się równomiernie i miękną, zanim ser na wierzchu się przypali.
- Warstwa cebuli i czosnku na dnie dodaje słodyczy i zapobiega przywieraniu warzyw.
- Usunięcie części soku z pomidorów ogranicza ilość płynu i chroni przed wodnistym dnem.
- Mieszanka sera z bułką tartą daje cienką, chrupiącą skorupkę zamiast ciężkiej, ciągnącej czapy sera.
Wskazówki kucharza
Przy bardzo soczystych pomidorach usuń część nasion i soku łyżeczką – nadmiar płynu sprawi, że zapiekanka będzie wyglądała jak gulasz, a nie gratin. Zwróć uwagę, by plasterki cukinii i pomidorów były ułożone w miarę ciasno; zbyt luźne ułożenie spowoduje, że wierzch się przypiecze, zanim środek zmięknie. Po wyjęciu z piekarnika daj zapiekance kilka minut odpoczynku – gorący sos zagęści się i łatwiej będzie wyjąć równe porcje.
Jak podawać
Podawaj jako lekkie danie główne z bagietką lub grzankami, które wchłoną sos z dna naczynia. Świetnie sprawdza się jako kolorowy dodatek do pieczonego kurczaka, ryb z grilla albo prostego steka; na letni obiad zestaw ją z miską sałaty z winegretem z musztardą dijon.
Na co uważać
- Nie kroj warzyw grubiej niż 5 mm – część plastrów może zostać twarda, gdy ser zacznie się już mocno rumienić.
- Ostrożnie z solą, bo ser też jest słony; łatwiej dosolić gotową porcję niż ratować przesolone danie.
- Jeśli ser szybko ciemnieje, a warzywa nadal są twarde przy nakłuwaniu, przykryj naczynie luźno folią na końcówkę pieczenia.
Zamienniki
- Zamiast żółtego sera użyj parmezanu lub gruyère, zmniejszając ilość soli w daniu.
- Tymianek możesz zastąpić mieszanką ziół prowansalskich lub świeżym oregano.
- Część cukinii warto podmienić na bakłażan, wcześniej lekko posolony i osuszony z soku.
Składniki
- cukinia - 2 sztuki
- pomidory - 4 sztuki
- cebula - 1 sztuka
- czosnek - 2 ząbki
- oliwa - 3 łyżki
- ser żółty - 80 g
- bułka tarta - 3 łyżki
- tymianek suszony - 1 łyżeczka
- sól
- pieprz czarny
Przygotowanie
- Rozgrzej piekarnik do 190°C góra‑dół. Naczynie do zapiekania ok. 20×25 cm lekko posmaruj 1 łyżką oliwy, tak aby dno i boki były równomiernie pokryte cienką, błyszczącą warstwą, bez kałuż.
- Cukinie umyj, odetnij końce i pokrój w plasterki o grubości 3–4 mm; zbyt grube będą twardsze, a zbyt cienkie rozpadną się. Pomidory umyj, przy bardzo soczystych usuń część nasion i soku łyżeczką, następnie pokrój w podobnej grubości plastry, odrzucając twarde piętki.
- Cebulę obierz i pokrój w cienkie piórka, by w piekarniku zdążyła zmięknąć i lekko się skarmelizować. Czosnek drobno posiekaj, żeby równomiernie oddał aromat i nie tworzył pojedynczych, ostrych kawałków.
- Na dnie naczynia rozłóż równą warstwę cebuli i czosnku, skrop 1 łyżką oliwy i posyp szczyptą soli oraz pieprzu. Cebula powinna w miarę szczelnie przykrywać dno – po upieczeniu będzie miękka, szklista i lekko słodkawa.
- Na cebuli układaj na przemian plasterki cukinii i pomidorów, lekko zachodzące na siebie jak dachówki. Wypełnij naczynie dość ciasno, ale bez upychania; po ułożeniu prawie nie powinno być prześwitów dna, a rzędy warzyw mają trzymać pion.
- Warzywa lekko posól i oprósz świeżo mielonym pieprzem, pamiętając o słoności sera. Posyp suszonym tymiankiem tak, by listki były widoczne jako drobne kropki, a nie gruba warstwa, która mogłaby dać gorzkawy posmak.
- Pozostałą 1 łyżkę oliwy skrop cienkim strumieniem po wierzchu warzyw; powierzchnia ma się tylko lekko błyszczeć, nie pływać w tłuszczu. W razie suchych miejsc rozprowadź oliwę pędzelkiem lub łyżką.
- W miseczce wymieszaj starty na drobnych oczkach ser z bułką tartą. Posyp tą mieszanką wierzch zapiekanki, tworząc cienką, równą warstwę – plastry powinny być przykryte, ale nadal zarysowane spod sera.
- Przykryj naczynie folią aluminiową (matową stroną do dołu), tak by folia nie dotykała sera, i wstaw do piekarnika na ok. 20 minut. Po tym czasie warzywa powinny dać się nakłuć widelcem z lekkim oporem, a na brzegach naczynia pojawią się pierwsze bąbelki soku.
- Zdejmij folię i piecz kolejne 15–20 minut, aż serowo‑bułkowa posypka będzie złota i lekko chrupiąca, a brzegi zapiekanki wyraźnie bulgotać. Warzywa są gotowe, gdy widelec wchodzi w nie bez oporu, ale plastry zachowują kształt.
- Po wyjęciu z piekarnika odstaw naczynie na 5–10 minut, by płyn częściowo wchłonął się w warzywa i bułkę tartą. Dzięki temu porcje łatwiej się kroją i nie rozpływają na talerzu, a sos pod spodem ma bardziej skoncentrowany smak.
Przechowywanie
Po schłodzeniu w lodówce wierzch traci chrupkość, ale sos pod spodem gęstnieje i smaki się łączą. Odgrzewaj bez przykrycia w 170°C, aż środek będzie gorący, a serowo‑bułkowa skorupka lekko się dosuszy i znów stanie się bardziej chrupiąca.
Najchętniej robię ten gratin latem, gdy na targu są małe, jędrne cukinie i słodkie pomidory – wtedy nawet najprostsza wersja smakuje jak z małej bistro w Prowansji.
