Przepis na Zapiekanka ziemniaczana z warzywami korzeniowymi i serem kozim
To polska wariacja na francuskie gratin – cienko krojone ziemniaki, marchew, pietruszka i por zapiekane w śmietance z ziołami. Warzywa miękną w kremowym sosie, a kozi ser na wierzchu dodaje lekko kwaskowego, wyrazistego akcentu i złotej skórki. Przepis jest prosty w składnikach, ale technicznie dopracowany, więc zapiekanka równomiernie się piecze i dobrze się kroi.
To wariacja na francuskie gratin dauphinois, ale z typowo polskimi warzywami korzeniowymi i kozim serem zamiast klasycznego gruyère. Dzięki temu danie łączy bistro klimat z łatwo dostępnymi składnikami z lokalnego targu.
Zamiast samego ziemniaczanego gratin, tu słodycz marchewki i pietruszki równoważy kwaskowatość sera koziego. Dzięki temu zapiekanka jest kremowa, ale nie mdła, i świetnie sprawdza się jako samodzielne danie, nie tylko dodatek.
Dlaczego ta wersja działa
- Cienkie, równe plastry 2–3 mm sprawiają, że wszystkie warzywa miękną w tym samym czasie.
- Por dodaje słodyczy i soczystości, więc zapiekanka nie wysycha mimo długiego pieczenia.
- Ser kozi trafia na wierzch, dzięki czemu nie dominuje smaku i nie obciąża sosu.
- Pieczenie najpierw pod folią, potem bez niej zmiękcza warzywa i ładnie rumieni ser.
Wskazówki kucharza
Jeśli kroisz nożem, co kilka minut porównuj grubość plasterków – kilka znacznie grubszych kawałków potrafi zatrzymać dopieczenie całej formy. Gdy po 30 minutach pieczenia widelec wchodzi w środek bardzo twardo, przykryj znów folią i dopiecz, aż poczujesz wyraźne zmięknięcie. Zanim doprawisz sos, spróbuj go – tymianek łatwo przedawkować i wtedy przykryje delikatny aromat sera koziego.
Jak podawać
Podawaj z prostą sałatą z winegretem na bazie musztardy francuskiej i octu winnego, która odświeży kremowy smak. Jako dodatek do mięsa najlepiej pasuje pieczony kurczak lub schab, bo nie konkurują z aromatem sera koziego. Na elegantszą kolację serwuj w małych porcjach obok pieczonych buraków lub ryby.
Na co uważać
- Zbyt grube plastry ziemniaków zostaną twarde, choć wierzch się zrumieni.
- Za dużo śmietanki sprawi, że środek będzie wodnisty zamiast kremowy.
- Jeśli ser rumieni się zbyt szybko, przesuń naczynie niżej lub lekko przykryj folią.
- Pokrojona od razu po wyjęciu z pieca zapiekanka będzie się rozpadać na talerzu.
Zamienniki
- Ser kozi możesz zastąpić fetą lub miękkim serem pleśniowym, jeśli lubisz intensywniejszy smak.
- Śmietankę 30% da się podmienić na 18% do zup, dodając łyżkę masła dla kremowości.
- Por zastąpisz cienko pokrojoną cebulą lub szalotką, podsmażoną wcześniej na maśle.
- Tymianek możesz wymienić na rozmaryn lub majeranek, używając go oszczędniej.
Składniki
- ziemniaki - 600 g
- marchew - 2 szt
- pietruszka - 1 szt
- por - 0.5 szt
- ser kozi - 120 g
- śmietanka - 250 ml
- czosnek - 2 ząbki
- masło - 15 g
- tymianek - 1 łyżeczka
- sól
- pieprz czarny
Przygotowanie
- Piekarnik nagrzej do 190°C góra–dół. Naczynie do zapiekania dokładnie posmaruj masłem, także po bokach – warstwa tłuszczu powinna być wyraźnie widoczna, ale nie w grudkach.
- Ziemniaki, marchew i pietruszkę obierz i pokrój w plastry 2–3 mm. Sprawdź kilka plasterków na talerzu – jeśli są wyraźnie grubsze od monety, potnij je cieńsze, inaczej środek będzie twardy.
- Por przetnij wzdłuż, bardzo dokładnie wypłucz między warstwami, osusz w ręczniku i pokrój w cienkie półplasterki. Jeśli po pokrojeniu widzisz krople wody, jeszcze raz je osusz, żeby zapiekanka nie wyszła wodnista.
- W misce wymieszaj śmietankę z przeciśniętym czosnkiem, tymiankiem, solą i pieprzem. Sos spróbuj – powinien być lekko przesolony i wyraźnie ziołowy, bo smak rozłoży się na wszystkie warstwy.
- Na dnie naczynia ułóż warstwę ziemniaków, lekko zachodzących na siebie jak dachówki, tak by nie było prześwitów. Na nich rozłóż część marchwi, pietruszki i pora, tworząc równą, cienką warstwę.
- Warzywa lekko posól i popieprz, polej cienką warstwą śmietanki. Powtarzaj układanie warstw ziemniaków i warzyw, każdą delikatnie dociskając dłonią – powierzchnia powinna być równa i zwarta.
- Na wierzchu ułóż ostatnią warstwę ziemniaków, polej resztą śmietanki tak, by górne plastry były zwilżone, ale sos nie stał powyżej warzyw. Naczynie szczelnie przykryj folią aluminiową, błyszczącą stroną do środka.
- Piecz 30 minut pod przykryciem, aż widelec będzie wchodził w warzywa z wyczuwalnym, ale nie dużym oporem, a po bokach pojawią się małe bąbelki sosu. Jeśli środek jest twardy, piecz jeszcze 5–10 minut pod folią.
- Zdejmij folię. Ser kozi pokrój w plasterki lub pokrusz i rozłóż równomiernie na wierzchu; jeśli chcesz intensywniejszy smak, część sera wsuń między górne plastry ziemniaków, lekko je rozchylając.
- Piecz 15 minut bez przykrycia, aż ser lekko się zrumieni na złoto, a brzegi zaczną się delikatnie przyrumieniać. Po wyjęciu odstaw zapiekankę na 10–15 minut – sos zgęstnieje, a porcje po przekrojeniu będą trzymały kształt.
Przechowywanie
Przechowuj szczelnie przykrytą w lodówce do 3 dni – sos jeszcze zgęstnieje, a brzegi staną się bardziej zwarte. Podgrzewaj pod przykryciem w 170°C lub na patelni z łyżką śmietanki; ser będzie mniej kremowy, ale smak pozostanie skoncentrowany.
Najczęściej robię tę zapiekankę w sobotę po powrocie z targu z siatką małych ziemniaków i marchewek z natką od tego samego gospodarza. Zostawiam kawałek na niedzielę – podsmażona na maśle na patelni dostaje chrupiącą, lekko karmelową skórkę.
